Πέθανε η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ
Σε ηλικία 99 ετών, η Ελλάδα και ο κόσμος της ακαδημαϊκής κοινότητας θρηνούν την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, μιας από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, με διεθνή αναγνώριση στον χώρο της βυζαντινολογίας. Η σπουδαία Ελληνίδα ιστορικός και ακαδημαϊκός έφυγε από τη ζωή σήμερα, 16 Φεβρουαρίου 2026, αφήνοντας πίσω της ένα τεράστιο έργο που συνέδεσε την Ελλάδα με τον παγκόσμιο επιστημονικό και πολιτιστικό χάρτη.
Μικρασιατική Καταγωγή και Πρώτα Βήματα στην Ελλάδα
Η Ελένη Γλύκατζη γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926, από γονείς Μικρασιατικής καταγωγής. Ο πατέρας της, Νίκος Γλύκατζης, ήταν έμπορος και επιστάτης οικογενειακών κτημάτων, ενώ η μητέρα της, Καλλιρρόη Ψαλτίδη, προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. Από νεαρή ηλικία, η Ελένη έδειξε έντονο ενδιαφέρον για τις επιστήμες και την ιστορία, σπουδάζοντας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ανέλαβε υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου. Κατά τα Δεκεμβριανά συμμετείχε στον ΕΛΑΣ Αθηνών, επιστρέφοντας μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας στην Αθήνα. Στη δεκαετία του 1950 εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης και στη συνέχεια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
Σπουδές και Ακαδημαϊκή Καριέρα στο Παρίσι
Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές της και το 1955 διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS). Το 1966 ολοκλήρωσε τη διδακτορική της διατριβή με τίτλο Byzance et la mer, μελέτη που εστιάζει στο Βυζάντιο και τη θάλασσα. Τρία χρόνια αργότερα έγινε καθηγήτρια στη Σορβόννη, ενώ το 1976 ανέλαβε τη θέση της πρύτανινος , η πρώτη γυναίκα στην ιστορία των 700 χρόνων του πανεπιστημίου και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως σε αντίστοιχη θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο.
Στο Παρίσι γνώρισε τον σύζυγό της Ζακ Αρβελέρ, αξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας, με τον οποίο απέκτησε μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.
Πολιτιστική και Επιστημονική Δράση
Η Γλύκατζη-Αρβελέρ υπηρέτησε σε κορυφαίες θέσεις: Πρόεδρος της Επιτροπής Ηθικής του CNRS, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών, επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών, πρύτανις της Ακαδημίας, πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou-Beaubourg, καθώς και μέλος επιστημονικών συμβουλίων και επιτροπών στην Ελλάδα και διεθνώς. Είχε επιπλέον ενεργό ρόλο στην πολιτιστική ζωή της Ελλάδας, συμμετέχοντας στη διοίκηση του Εθνικού Θεάτρου και σε επιτροπές για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.
Επιστημονικό Έργο και Προσφορά
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ άφησε ανεξίτηλο στίγμα στον χώρο της βυζαντινολογίας. Μελέτες όπως Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (1960), Το Βυζάντιο και η θάλασσα (1966), Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (1976) και Μικρασία, Καρδιά του Ελληνισμού (2021) αποτελούν σημαντικές πηγές για την ιστορία και τον πολιτισμό του Βυζαντίου. Παράλληλα, η ποιητική της συλλογή Το άγνωστο Βυζάντιο μελοποιήθηκε από τον Νίκο Πλάτανο και παρουσιάστηκε ζωντανά από τον Γιώργο Νταλάρα, συνδέοντας επιστήμη και τέχνη.
Τιμητικές Διακρίσεις
Η Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν επίτιμη διδάκτωρ σε πανεπιστήμια όπως το Χάρβαρντ, το Λονδίνο, το Βελιγράδι, η Αθήνα και η Λίμα, ενώ είχε τιμηθεί με πλήθος διακρίσεων από τη Γαλλία, την Ελλάδα, τον Μεξικό, το Λουξεμβούργο, την Αυστρία, την Δανία και άλλες χώρες. Η προσφορά της στην επιστήμη, την παιδεία και τον πολιτισμό αναγνωρίστηκε διεθνώς.
Κληρονομιά
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της έναν πλούτο γνώσης, πολιτιστικής μνήμης και ακαδημαϊκής αριστείας. Μέσα από το έργο της, συνέδεσε την ελληνική ιστορική κληρονομιά με τον διεθνή επιστημονικό διάλογο, αναδεικνύοντας τη σημασία του Βυζαντίου στην ιστορία της Ευρώπης και της Μεσογείου.
Η Ελλάδα και ο κόσμος των γραμμάτων θρηνούν σήμερα μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της σύγχρονης ιστορίας της χώρας, μια πηγή έμπνευσης για τις επόμενες γενιές ιστορικών, πανεπιστημιακών και πολιτιστικών ανθρώπων.
