Τι γίνεται όμως όταν το «τυχαίο όφελος» αφορά τη νόσο Αλτσχάιμερ; Οι ενδείξεις ότι το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα προφυλάσσει από την άνοια, εφόσον επιβεβαιωθούν, δεν θα σημάνουν απλώς επιτυχία. Θα πρόκειται για ένα πραγματικό «blockbuster».
Πέρυσι τον Απρίλιο, το έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature δημοσίευσε δεδομένα που συσχέτιζαν το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα με τη μείωση της άνοιας.
Τι είναι ο έρπης ζωστήρας
Ο έρπης ζωστήρας είναι μια επώδυνη ιογενής λοίμωξη που οφείλεται σε αναζωπύρωση του ιού VZV της ανεμοβλογιάς, ο οποίος μπορεί να παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στον οργανισμό για δεκαετίες μετά την αρχική προσβολή.
Για την πρόληψη του ζωστήρα διατίθεται εμβόλιο, το οποίο απευθύνεται κυρίως σε άτομα άνω των 50 ετών.
Ο ερευνητής που εμβολιάστηκε στα 39
Σύμφωνα με τους Financial Times, ένας 39χρονος ερευνητής πείστηκε τόσο για τα πιθανά οφέλη ώστε εμβολιάστηκε ο ίδιος. Πρόκειται για τον Πασκάλ Γκέλντζετσερ, επίκουρο καθηγητή Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Stanford.
Πριν από περίπου δύο χρόνια εντόπισε τυχαία ένα «φυσικό πείραμα» που λάμβανε χώρα στην Ουαλία.
Το φυσικό πείραμα στην Ουαλία
Την 1η Σεπτεμβρίου 2013 ξεκίνησε πρόγραμμα εμβολιασμού που αφορούσε αποκλειστικά πολίτες ηλικίας 79 ετών. Όσοι ήταν ακόμη και μία ημέρα νεότεροι αποκλείονταν από το δωρεάν πρόγραμμα.
Οι αυστηροί αυτοί κανόνες δημιούργησαν συνθήκες παρόμοιες με τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν τις δύο ομάδες για επτά χρόνια.
Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα
Έως το 2020:
-
1 στους 8 ηλικιωμένους είχε διαγνωστεί με άνοια
-
όσοι είχαν εμβολιαστεί είχαν 20% μικρότερη πιθανότητα ανάπτυξης άνοιας
Η ανάλυση επεκτάθηκε σε δεδομένα από Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία και 464.000 κατοίκους του Οντάριο στον Καναδά.
Σύμφωνα με τον Economist:
👉 μία στις πέντε νέες διαγνώσεις άνοιας σε διάστημα επτά ετών θα μπορούσε να αποτραπεί μέσω εμβολιασμού.
Πιθανά οφέλη πέρα από τη μνήμη
Μελέτη στο Journals of Gerontology: Series A σε 3.800 άτομα άνω των 70 ετών έδειξε ότι οι εμβολιασμένοι παρουσίαζαν:
-
χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονής
-
καλύτερη βαθμολογία «υγιούς γήρανσης»
-
ευνοϊκότερους βιολογικούς δείκτες γήρανσης
Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ευρύτερη προστατευτική επίδραση.
Στόχος: απόδειξη σχέσης αιτίου – αποτελέσματος
Ο Γκέλντζετσερ εργάζεται πλέον για τη διεξαγωγή κλινικής δοκιμής ώστε να αποδειχθεί αν υπάρχει πραγματική αιτιώδης σχέση.
Όπως δήλωσε στους Financial Times:
«Πρόκειται για μια φθηνή, εφάπαξ παρέμβαση — όχι για θεραπεία που απαιτεί καθημερινή λήψη.»
Μήπως οι ιοί παίζουν ρόλο στην άνοια;
Η πιθανή σύνδεση υποδηλώνει ότι:
-
οι ιοί ίσως συμβάλλουν στις νευροεκφυλιστικές νόσους
-
τα εμβόλια μπορεί να μειώνουν τη χρόνια φλεγμονή
-
η ανοσολογική ενεργοποίηση ίσως προστατεύει τον εγκέφαλο
Έρευνα του 2024 έδειξε ότι τόσο το νεότερο εμβόλιο Shingrix όσο και το εμβόλιο κατά του RSV συνδέονται με ακόμη μεγαλύτερη μείωση κινδύνου άνοιας.
Τα ερωτήματα που παραμένουν
Οι επιστήμονες ακόμη δεν γνωρίζουν:
-
γιατί οι γυναίκες φαίνεται να ωφελούνται περισσότερο
-
αν το όφελος οφείλεται στον έλεγχο του ιού ή στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού
Προς το παρόν, τα ερωτήματα παραμένουν περισσότερα από τις απαντήσεις.
Οι εξελίξεις στα εμβολιαστικά προγράμματα
Το Ηνωμένο Βασίλειο σχεδιάζει να μειώσει την ηλικία επιλεξιμότητας για το Shingrix στα 60 έτη, λαμβάνοντας υπόψη και τα «εκτός στόχου» οφέλη.
Στην Ελλάδα:
-
κυκλοφορεί το ανασυνδυασμένο εμβόλιο RZV (Shingrix)
-
χορηγείται δωρεάν:
-
σε άτομα ≥60 ετών
-
σε άτομα ≥18 ετών με ανοσοκαταστολή
-
Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν από μελλοντικές κλινικές δοκιμές, το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα απλό αλλά ισχυρό εργαλείο πρόληψης απέναντι στην άνοια. Μέχρι τότε, η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει να αναζητά απαντήσεις, καθώς η πιθανότητα ένα ήδη διαθέσιμο εμβόλιο να συμβάλει στην προστασία της γνωστικής υγείας ανοίγει έναν νέο, ιδιαίτερα ελπιδοφόρο δρόμο για την ιατρική.
