Στην αυλή ενός ψητοπωλείου της Γλυφάδας, ένα λαμπραντόρ κοιτάζει ήσυχα τα πιάτα που σερβίρονται, μέχρι που του υποδεικνύεται –ευγενικά αλλά σταθερά– πως δεν είναι καλοδεχούμενο. Σε μια παραλία στο Μάτι, μια γυναίκα σηκώνεται μέσα στον καύσωνα για να κάνει παρατήρηση σε ένα ζευγάρι· ο σκύλος τους κολυμπάει, κι εκείνη νιώθει ότι αυτό «μολύνει». Και σε ένα κιόσκι στον Αχέροντα, ένα μικρόσωμο σκυλί γλείφει φιλικά ένα γυμνό πόδι. Η αντίδραση: απειλή για μηνύσεις.
Μικρές σκηνές του ελληνικού καλοκαιριού. Πραγματικά επεισόδια –τίποτα βίαιο, τίποτα ακραίο– και όμως αρκούν για να αποκαλύψουν πόσο άβολη παραμένει η σχέση μας με τα ζώα στον δημόσιο χώρο.
Δεν είναι μόνο ζήτημα κανονισμών. Είναι και ζήτημα κουλτούρας.
Όταν ο σκύλος είναι «παρών»
Τα τελευταία χρόνια, οι εικόνες με σκύλους στις παραλίες, στα τραπεζάκια, στα μέσα μεταφοράς, είναι πολλαπλάσιες. Οι άνθρωποι δεν αφήνουν πια τον σκύλο στο σπίτι. Τον παίρνουν μαζί τους, στις διακοπές, στην έξοδο, στο ταξίδι. Και αυτό δεν είναι μόνο «τάση». Είναι δικαίωμα – αλλά και ευθύνη.
Η νομοθεσία επιτρέπει την παρουσία των δεσποζόμενων ζώων σε πολλές περιπτώσεις. Όμως δεν αρκεί αυτό. Το αν το ζώο είναι «επιθυμητό» εξαρτάται συχνά από τα όρια που θέτει η κοινωνία, όχι μόνο από τους κανόνες.
Πού επιτρέπεται, πού δεν επιτρέπεται
Οι παραλίες χωρίς ομπρέλες και ξαπλώστρες – οι «μη οργανωμένες» – είναι ανοιχτές και στα ζώα. Αντιθέτως, στις οργανωμένες παραλίες, και ειδικά σε εκείνες με γαλάζια σημαία, οι σκύλοι δεν επιτρέπονται, όσο υπάκουοι κι αν είναι. Οι εξαιρέσεις υπάρχουν, αλλά είναι λίγες: σκύλοι βοήθειας ή θεραπείας, που συνοδεύουν ανθρώπους με πιστοποιημένες ανάγκες.
Το ίδιο και στα καφέ, τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία. Εκεί δεν αποφασίζει ο νόμος, αλλά ο ιδιοκτήτης. Αν δηλώσει ότι το κατάστημα είναι «pet friendly», τότε τα ζώα είναι ευπρόσδεκτα. Αν όχι, μπορεί να ζητήσει ευγενικά την απομάκρυνση του σκύλου – ακόμη και από τον εξωτερικό χώρο.
Στα πλοία, επιτρέπεται η παρουσία στο κατάστρωμα. Στα λεωφορεία, στο μετρό, στους συρμούς, υπάρχουν προϋποθέσεις: λουρί, φίμωτρο, ή ειδικός κλωβός – εκτός, φυσικά, από τα σκυλιά βοηθείας. Αυτά έχουν πάντα δικαίωμα παρουσίας, χωρίς κανένας να μπορεί να τα αποκλείσει.
Όμως η συνύπαρξη δεν είναι νομική πράξη
Ακόμη κι όταν το επιτρέπει ο νόμος, η πραγματικότητα εξαρτάται από την ανεκτικότητα του διπλανού. Από την ευγένεια του ιδιοκτήτη του ζώου. Από το αν ο σκύλος είναι ήσυχος, καθαρός, φροντισμένος. Από το αν ο γείτονας στην ξαπλώστρα ή στο τραπέζι είναι φοβικός, αλλεργικός ή απλώς ενοχλείται.
Η παρουσία ενός ζώου είναι πάντα μια σχέση. Και όπως σε κάθε σχέση, χρειάζεται σεβασμός – αμοιβαίος. Ούτε η επιβολή, ούτε η απόρριψη ωφελούν. Μόνο ο διάλογος και η κοινή λογική.
Και η ευθύνη;
Αν ένας σκύλος προκαλέσει ζημιά, επιτεθεί ή ενοχλήσει σοβαρά, τότε την ευθύνη φέρει ο κηδεμόνας του. Ο νόμος προβλέπει αποζημιώσεις, αστική ευθύνη, και σε κάποιες περιπτώσεις και ποινικές κυρώσεις. Όμως δεν είναι αυτός ο κανόνας. Η συντριπτική πλειονότητα των ζώων που κυκλοφορούν είναι καλοζωισμένα, φιλικά, αθώα. Το πρόβλημα, τις περισσότερες φορές, δεν είναι ο σκύλος. Είναι οι προσδοκίες του ανθρώπου που τον βλέπει.
Μια κοινωνία φαίνεται στον τρόπο που κοιτά ένα ζώο
Το καλοκαίρι του ’24 μάς βρίσκει πιο ανοιχτούς στον έξω κόσμο – αλλά όχι απαραίτητα πιο ανοιχτούς στον άλλο. Αν θέλουμε να ζούμε με σκύλους στην πόλη, στη φύση, στην παραλία, δεν αρκεί να τους αποδεχόμαστε μόνο όταν δεν μας αγγίζουν. Πρέπει να τους βλέπουμε ως αυτό που είναι: έμβια πλάσματα, συνοδοιπόροι στη ζωή μας, φορείς αθωότητας.
Και σε αυτό το βλέμμα, δεν υπάρχουν νόμοι που να μας αναγκάσουν. Μόνο παιδεία.
