Κάθε καλοκαίρι η Ελλάδα καίγεται. Δάση, σπίτια, άνθρωποι, ζώα. Και κάθε φορά, οι κυβερνήσεις σπεύδουν να ρίξουν όλο το φταίξιμο στην «κλιματική αλλαγή». Η αλήθεια όμως είναι πιο σύνθετη – και πιο ενοχλητική. Γιατί αν οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρασία είναι ο καταλύτης, οι πραγματικές αιτίες των καταστροφών βρίσκονται στις πολιτικές αποφάσεις, στην απουσία σχεδιασμού και –τελικά– στα συμφέροντα που θησαυρίζουν πάνω στις στάχτες.
Οι πραγματικές αιτίες – πέρα από την κλιματική αλλαγή
Η κλιματική κρίση κάνει τις φωτιές πιο έντονες και πιο δύσκολα ελέγξιμες. Αλλά δεν τις προκαλεί μόνη της. Οι βαθύτερες αιτίες είναι:
-
Έλλειψη πρόληψης: Ελάχιστα χρήματα δαπανώνται για καθαρισμούς, δασικούς δρόμους και αντιπυρικές ζώνες.
-
Κατάρρευση της Δασικής Υπηρεσίας: Υποστελέχωση, γραφειοκρατία, αδυναμία επιτήρησης.
-
Απουσία στρατηγικής πολιτικής προστασίας: Το κράτος βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην καταστολή (πυροσβεστική), αντί για πρόληψη.
-
Καμία συνέργεια με την τοπική κοινωνία: Αγροφύλακες, εθελοντικές ομάδες και κοινότητες έχουν εγκαταλειφθεί.
-
Διαχρονικές ευθύνες: Τα ίδια λάθη επαναλαμβάνονται επί δεκαετίες. Οι κυβερνήσεις διαχειρίζονται την καταστροφή, αλλά ποτέ δεν την προλαμβάνουν.
Ποιος ωφελείται από τις φωτιές;
Εδώ αρχίζει η δύσκολη – αλλά απαραίτητη – συζήτηση. Γιατί η φωτιά, εκτός από φυσικό φαινόμενο, γίνεται αφορμή για μετατροπή της γης. Όταν ένα δάσος καεί, γίνεται πιο εύκολο:
-
να αλλάξει χρήση γης,
-
να παρακαμφθεί η αναδάσωση,
-
να εγκατασταθούν υποδομές – κυρίως αιολικά πάρκα.
Πρόκειται για συστηματική ευνοϊκή νομοθέτηση υπέρ εταιρειών, με πρόσχημα την «πράσινη ανάπτυξη».
Οι ανεμογεννήτριες στα καμένα – Μύθος ή οργανωμένο σχέδιο;
Οι ισχυρισμοί ότι «κάποιοι καίνε τα δάση για να βάλουν ανεμογεννήτριες» έχουν καταγγελθεί ως συνωμοσιολογικοί. Όμως τα γεγονότα αποκαλύπτουν κάτι πιο ανησυχητικό:
Παράδειγμα Έβρου:
Πάρκο του δάσους Δαδιάς-Μετά την φωτιά 10 ανεμογεννήτριες
-
Μετά τη φωτιά του 2023, το Υπουργείο Περιβάλλοντος ενέκρινε αιολικά πάρκα μέσα στη ζώνη NATURA του Δάσους της Δαδιάς, όπου φωλιάζει το 80% των γύπων της Ευρώπης.
-
Η άδεια δόθηκε μόλις 20 μέρες μετά τη φωτιά, χωρίς να έχουν επικαιροποιηθεί οι περιβαλλοντικές μελέτες.
-
Παρά τη σφοδρή αντίδραση της WWF, της Ορνιθολογικής Εταιρείας και τοπικών οργανώσεων, η αδειοδότηση δεν ανακλήθηκε, μόνο «ανεστάλη προσωρινά» (πηγή).
Εύβοια, Άγραφα, Κορινθία:
Ανεμογεννήτριες στο Αγγελόκαστρο
-
Αιτήσεις για ανεμογεννήτριες έχουν κατατεθεί ή εγκριθεί σε καμένες περιοχές.
-
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι εκτάσεις δεν ανακηρύχθηκαν αναδασωτέες, ανοίγοντας νομικά τον δρόμο για εκμετάλλευση.
Νομική ασυδοσία και πολιτική συγκάλυψη
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει πως οι καμένες περιοχές πρέπει να αναδασώνονται υποχρεωτικά (άρθρο 117 του Συντάγματος). Όμως:
-
Υπάρχουν νομικά παραθυράκια (π.χ. εξαιρέσεις για έργα ΑΠΕ).
-
Το κράτος δεν κηρύσσει εγκαίρως τις περιοχές αναδασωτέες.
-
Οι μελέτες γίνονται από ιδιώτες και εγκρίνονται «κατά προτεραιότητα» στο πλαίσιο fast track επενδύσεων.
-
Το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει μπλοκάρει ελάχιστες τέτοιες περιπτώσεις, ενώ οι προσφυγές από κατοίκους και περιβαλλοντικές οργανώσεις σέρνονται για χρόνια.
Μια πράσινη μετάβαση χωρίς περιβάλλον
Η Ελλάδα, υποτίθεται, προχωρά σε ενεργειακή μετάβαση. Όμως:
-
Το μοντέλο ΑΠΕ είναι ιδιωτικό, συγκεντρωτικό και αντικοινωνικό.
-
Οι τοπικές κοινωνίες δεν έχουν κανένα μερίδιο, ενώ πληρώνουν το περιβαλλοντικό κόστος.
-
Τα αιολικά πάρκα γίνονται σε δάση, βουνοκορφές και περιοχές NATURA, χωρίς σεβασμό στον φυσικό πλούτο.
Πράσινη ανάπτυξη χωρίς προστασία του πράσινου είναι απλώς πράσινη μπίζνα.
Τι πρέπει να γίνει – και τι (δεν) γίνεται
Για να σταματήσουν οι φωτιές να γίνονται άλλοθι για μπίζνες, απαιτούνται:
-
Απαγόρευση εγκατάστασης ΑΠΕ σε καμένες περιοχές για τουλάχιστον 20 χρόνια, χωρίς εξαιρέσεις.
-
Αυτόματη και άμεση κήρυξη κάθε καμένης έκτασης ως αναδασωτέας, χωρίς καθυστέρηση.
-
Εθνικός δασικός χάρτης με νομική ισχύ και αυστηρή προστασία από αλλαγές χρήσης γης.
-
Δημόσιος ενεργειακός σχεδιασμός με συμμετοχή επιστημόνων, τοπικών κοινωνιών και φορέων.
-
Στήριξη της πρόληψης: προσλήψεις σε Δασική Υπηρεσία, αγροφύλακες, τοπικά παρατηρητήρια, εθελοντικές ομάδες.
-
Διαφάνεια στις επενδύσεις: Υποχρεωτική δημοσίευση όλων των αδειών, των εταιρικών σχέσεων και της οικονομικής απόδοσης των έργων ΑΠΕ.
Εν ολίγοις: Στάχτες και ψέματα
Η Ελλάδα δεν καίγεται μόνο από τη ζέστη – καίγεται από την αδράνεια, την πολιτική ανικανότητα και την αδιαφάνεια. Όσο οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να προωθούν «πράσινα» συμφέροντα πάνω σε μαύρη γη, όσο οι τοπικές κοινωνίες παρακάμπτονται και το περιβάλλον αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο, τόσο η οικολογική κρίση θα γίνεται εργαλείο εκμετάλλευσης – και η καταστροφή θα γίνεται πολιτική επιλογή.
*Αν δεν αλλάξει κάτι ουσιαστικό, η ερώτηση δεν είναι «πότε θα ξανακαούμε» – αλλά «ποιος θα κερδίσει από τις στάχτες μας».
Μ.Π.Ν.
