Γράφει η Μ.Π.Ν.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλάζει τους κανόνες για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές – Οι υποσχέσεις για καινοτομία, οι αντιδράσεις και η ευθύνη της ελληνικής Πολιτείας
Μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο θα παράγονται, θα κυκλοφορούν και θα επισημαίνονται ορισμένα φυτικά προϊόντα στην Ευρωπαϊκή Ένωση φέρνει ο νέος Κανονισμός για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές, γνωστές διεθνώς ως NGT.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε στις 17 Ιουνίου 2026 την τελική έγκρισή του στο νέο πλαίσιο, το οποίο διαχωρίζει τα φυτά που παράγονται με αυτές τις τεχνικές σε δύο κατηγορίες. Το σημείο που προκαλεί τις εντονότερες αντιδράσεις είναι ότι ορισμένα από αυτά τα προϊόντα θα μπορούν να φτάνουν στα ράφια χωρίς ειδική ένδειξη στην τελική συσκευασία τους.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον σαφές: πώς θα μπορεί ο καταναλωτής να επιλέγει ελεύθερα, εάν δεν ενημερώνεται από την ετικέτα;
Τι είναι οι Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές
Οι Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές επιτρέπουν στοχευμένες μεταβολές στο γενετικό υλικό των φυτών, χωρίς την εισαγωγή γενετικού υλικού από είδη με τα οποία δεν μπορούν να διασταυρωθούν.
Οι υποστηρικτές τους τονίζουν ότι μπορούν να οδηγήσουν γρηγορότερα στη δημιουργία φυτών ανθεκτικών στην ξηρασία, στις πλημμύρες και στις ασθένειες, με μικρότερη ανάγκη χρήσης φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων.
Οι επικριτές, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η ταχύτερη αδειοδότηση και η εξαίρεση ορισμένων προϊόντων από τη σήμανση περιορίζουν τη διαφάνεια, δυσκολεύουν την ιχνηλασιμότητα και ενδέχεται να ενισχύσουν την εξάρτηση των αγροτών από πατενταρισμένους σπόρους.
Οι δύο κατηγορίες και η μεγάλη διαφορά στη σήμανση
Ο νέος Κανονισμός δημιουργεί δύο διαφορετικές κατηγορίες:
NGT-1: Φυτά των οποίων οι γενετικές μεταβολές θεωρείται ότι θα μπορούσαν να έχουν προκύψει φυσικά ή μέσω συμβατικών μεθόδων αναπαραγωγής. Τα τελικά τρόφιμα που προέρχονται από αυτά δεν θα φέρουν υποχρεωτική επισήμανση. Αντίθετα, η σχετική ένδειξη θα παραμένει υποχρεωτική στους σπόρους και στο πολλαπλασιαστικό υλικό.
NGT-2: Φυτά με πιο σύνθετες γενετικές παρεμβάσεις. Αυτά θα εξακολουθούν να υπάγονται στους κανόνες που ισχύουν για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, με αξιολόγηση, αδειοδότηση, ιχνηλασιμότητα και υποχρεωτική σήμανση.
Επομένως, δεν είναι ακριβές ότι καταργείται η επισήμανση για όλα τα «μεταλλαγμένα». Είναι, όμως, ακριβές ότι για τα προϊόντα της κατηγορίας NGT-1 ο καταναλωτής δεν θα ενημερώνεται από την ετικέτα του τροφίμου.
Αυτό αποτελεί τον πυρήνα της αντιπαράθεσης.
Το δικαίωμα στην επιλογή
Ακόμη και αν τα προϊόντα NGT-1 θεωρούνται αντίστοιχα των συμβατικών, ο καταναλωτής δικαιούται να γνωρίζει πώς παράγονται. Η σαφής σήμανση δεν απαγορεύει την κυκλοφορία τους· διασφαλίζει το δικαίωμα της ελεύθερης και συνειδητής επιλογής.
Τι προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση
Οι αρμόδιες αρχές θα ελέγχουν εάν τα φυτά πληρούν τα κριτήρια για την κατάταξή τους ως NGT-1. Τα πιο σύνθετα NGT-2 θα εξακολουθήσουν να υπάγονται στους αυστηρότερους κανόνες για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς.
Καμία από τις δύο κατηγορίες δεν θα επιτρέπεται στη βιολογική παραγωγή. Προβλέπεται επίσης δημόσια ευρωπαϊκή βάση δεδομένων για τα φυτά NGT και πληροφορίες σχετικά με τις πατέντες των NGT-1.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1388 θα εφαρμοστεί από τις 17 Ιουλίου 2028.
Πώς ψήφισαν οι Έλληνες ευρωβουλευτές
Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία της ονομαστικής ψηφοφορίας, υπέρ του Κανονισμού ψήφισαν οι:
Γιώργος Αυτιάς, Βαγγέλης Μεϊμαράκης, Ελίζα Βόζεμπεργκ, Δημήτρης Τσιόδρας, Ελεονώρα Μελέτη, Φρέντης Μπελέρης και Αφροδίτη Λατινοπούλου.
Κατά ψήφισαν οι:
Μανώλης Κεφαλογιάννης, Σάκης Αρναούτογλου, Γιάννης Μανιάτης, Νίκος Φαραντούρης, Νίκος Παπανδρέου, Κώστας Αρβανίτης, Έλενα Κουντουρά, Δημήτρης Παπαδάκης, Λευτέρης Νικολάου-Αλαβάνος, Μαρία Ζαχαρία, Μανώλης Φράγκος και Νίκος Παππάς.
Αποχή δήλωσαν η Γαλάτω Αλεξανδράκη και ο Νίκος Αναδιώτης.
Συνολικά, ο Κανονισμός εγκρίθηκε με 431 ψήφους υπέρ, 201 κατά και 29 αποχές.
Τι οφείλει να κάνει η ελληνική Πολιτεία
Η Ελλάδα δεν μπορεί να παραμείνει απλός παρατηρητής. Οφείλει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, να διασφαλίσει αυστηρούς ελέγχους, εύκολη πρόσβαση των πολιτών στις διαθέσιμες πληροφορίες και πλήρη ενημέρωση των αγροτών για τις πατέντες και τους όρους χρήσης των σπόρων.
Παράλληλα, πρέπει να διεκδικήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο ουσιαστική ιχνηλασιμότητα και ένα σαφές, νομικά κατοχυρωμένο σύστημα προαιρετικής επισήμανσης «χωρίς NGT».
Η προστασία δεν εξασφαλίζεται με τη σιωπή
Η επιστημονική εξέλιξη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με φόβο, αλλά ούτε και να χρησιμοποιείται ως λόγος περιορισμού της ενημέρωσης. Καινοτομία, ασφάλεια και διαφάνεια οφείλουν να προχωρούν μαζί.
Ο πολίτης χρειάζεται σαφείς ετικέτες, αξιόπιστους ελέγχους και πραγματική δυνατότητα επιλογής.
Γιατί το δικαίωμα να γνωρίζουμε τι υπάρχει στο πιάτο μας δεν είναι υπερβολή. Είναι βασικό δικαίωμα του καταναλωτή.
Πηγή στοιχείων ονομαστικής ψηφοφορίας: Greenpeace Ελλάδας.
