Γράφει η Μ.Π.Ν.
Η χούντα δεν έσωσε την Ελλάδα. Την υποθήκευσε, τη φίμωσε και μοίρασε τον πλούτο στους εκλεκτούς της
Υπάρχει κάτι βαθιά επικίνδυνο στην ιστορική λήθη: δεν περιορίζεται στο να διαγράφει το παρελθόν. Δημιουργεί χώρο για να επιστρέψουν τα πιο σκοτεινά του πρόσωπα, αυτή τη φορά μεταμφιεσμένα σε σωτήρες.
Όταν μια κοινωνία ξεχνά, όταν η ιστορική γνώση υποχωρεί μπροστά στην εύκολη συνθηματολογία και όταν η πολιτική κρίση αντικαθίσταται από την τηλεοπτική εντύπωση, τότε ακόμη και η δικτατορία μπορεί να παρουσιαστεί ως περίοδος τάξης, ασφάλειας και οικονομικής ευημερίας.
Έτσι γεννιούνται και αναπαράγονται οι γνωστές νοσταλγικές αναφορές: «Επί χούντας υπήρχε ασφάλεια», «δεν υπήρχε διαφθορά», «η οικονομία πήγαινε καλύτερα», «ο κόσμος είχε δουλειά».
Πρόκειται για μια επιχείρηση ιστορικής παραχάραξης που δεν είναι ούτε αθώα ούτε τυχαία. Είναι η προσπάθεια να αποσυνδεθεί ο αυταρχισμός από τα πραγματικά του αποτελέσματα και να εμφανιστεί η κατάλυση της δημοκρατίας ως μια περίπου αναγκαία διοικητική διευθέτηση.
Ας μιλήσουμε, λοιπόν, με στοιχεία. Γιατί η ιστορία δεν γράφεται με νοσταλγικά αναστενάγματα, ούτε η οικονομία αξιολογείται με τα συνθήματα των νοσταλγών της επταετίας.
Η «σωτηρία» που ξεκίνησε με τανκς, φυλακές και βασανιστήρια
Στις 21 Απριλίου 1967 μια ομάδα στρατιωτικών κατέλυσε τη δημοκρατική νομιμότητα. Δεν ανέλαβε την εξουσία μέσα από τη λαϊκή βούληση. Την κατέλαβε με τα όπλα.
Ακολούθησαν συλλήψεις, εξορίες, φυλακίσεις, βασανιστήρια, λογοκρισία, απαγόρευση πολιτικής δράσης και συστηματική τρομοκράτηση όσων αρνούνταν να υποταχθούν.
Η δημοκρατία καταργήθηκε, τα συνδικάτα χειραγωγήθηκαν, οι πολιτικές ελευθερίες ποδοπατήθηκαν και ο φόβος μετατράπηκε σε εργαλείο διακυβέρνησης.
Αυτό ήταν το πραγματικό πρόσωπο του καθεστώτος.
Και όποιος επιχειρεί να παρουσιάσει την επταετία ως περίοδο εθνικής ανάτασης, οφείλει πρώτα να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: Αν όλα ήταν τόσο καλά, γιατί χρειαζόταν η κοινωνία να ζει υπό την απειλή των διώξεων και της κρατικής βίας;
Η διαφθορά που φορούσε στρατιωτική στολή
Οι πραξικοπηματίες εμφανίστηκαν ως τιμωροί της διαφθοράς και της πολιτικής φαυλότητας. Παρουσίασαν τον εαυτό τους ως ανθρώπους που θα έβαζαν τάξη στο κράτος και θα καθάριζαν τον δημόσιο βίο.
Η πραγματικότητα, όμως, είχε διαφορετική όψη.
Οι ίδιοι που μιλούσαν για ηθική αναγέννηση φρόντισαν από τις πρώτες κιόλας ημέρες να εξασφαλίσουν γενναίες οικονομικές απολαβές για τους εαυτούς τους.
Με τον Αναγκαστικό Νόμο 5/1967 αυξήθηκαν οι αποδοχές του πρωθυπουργού και των υπουργών, την ώρα που το καθεστώς απαιτούσε από τον λαό πειθαρχία, υπομονή και θυσίες.
Παράλληλα, οι υποθέσεις ευνοιοκρατίας, οι εξυπηρετήσεις συγγενικών προσώπων, οι οικονομικές συναλλαγές και οι αμφιλεγόμενες συμβάσεις με επιχειρηματικά συμφέροντα έρχονταν σε πλήρη αντίθεση με το δήθεν ηθικό προφίλ των συνταγματαρχών.
Η υπόθεση των κρεάτων του Μπαλόπουλου, οι περιβόητες διευκολύνσεις προς ημετέρους και οι συμβάσεις με ισχυρούς επιχειρηματικούς ομίλους αποτελούν χαρακτηριστικές πτυχές αυτής της περιόδου.
Αυτή ήταν η περίφημη κάθαρση: ένα καθεστώς που κατήργησε τη δημοκρατική λογοδοσία και ταυτόχρονα απαιτούσε από τους πολίτες να πιστέψουν στην ηθική ανωτερότητα των κυβερνώντων του.
Το μεγάλο παραμύθι του οικονομικού θαύματος
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο επίμονη παραχάραξη.
Η δικτατορία εξακολουθεί να παρουσιάζεται από ορισμένους ως περίοδος εντυπωσιακής οικονομικής ανάπτυξης. Σαν να υπήρξε μια εποχή όπου η χώρα ευημερούσε, οι πολίτες αποταμίευαν, οι μισθοί επαρκούσαν και η οικονομία λειτουργούσε υποδειγματικά.
Ας δούμε, όμως, τι αποκαλύπτουν τα οικονομικά δεδομένα της περιόδου.
1. Το δημόσιο χρέος ακολούθησε εκρηκτική πορεία.
Από περίπου 32 δισεκατομμύρια δραχμές το 1966, έφτασε στα 87,5 δισεκατομμύρια τον Ιανουάριο του 1973 και στα 114 δισεκατομμύρια το 1974.
Με άλλα λόγια, το χρέος υπερτριπλασιάστηκε μέσα στα χρόνια της δικτατορίας.
Αυτή είναι η δημοσιονομική κληρονομιά ενός καθεστώτος που διαφήμιζε την αποτελεσματικότητά του.
2. Το εμπορικό έλλειμμα διογκώθηκε δραματικά.
Η αύξηση των εισαγωγών και η επιδείνωση του εμπορικού ισοζυγίου αποκάλυπταν τις αδυναμίες ενός οικονομικού μοντέλου που δεν στηριζόταν σε μια ισορροπημένη και βιώσιμη παραγωγική ανάπτυξη.
Η εικόνα της ευημερίας έκρυβε ολοένα μεγαλύτερες εξωτερικές ανισορροπίες.
3. Ο πληθωρισμός άρχισε να εξανεμίζει τα εισοδήματα.
Η Ελλάδα είχε προηγουμένως καταγράψει σχετικά χαμηλό πληθωρισμό σε σύγκριση με άλλες χώρες του ΟΟΣΑ.
Ωστόσο, κατά την τελευταία περίοδο της δικτατορίας, οι τιμές επιταχύνθηκαν έντονα. Το 1973 και το 1974 η ακρίβεια χτύπησε ιδιαίτερα τα νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Οι ονομαστικές αυξήσεις δεν μπορούσαν να προστατεύσουν τους εργαζομένους από τη διαρκή απώλεια αγοραστικής δύναμης.
4. Η κοινωνική πολιτική δεν αποτελούσε προτεραιότητα.
Οι δαπάνες για την εκπαίδευση περιορίστηκαν ως ποσοστό των συνολικών κρατικών δαπανών, ενώ οι ανάγκες ενός αστυνομοκρατούμενου καθεστώτος απορροφούσαν αυξανόμενους δημόσιους πόρους.
Η παιδεία, η κοινωνική πρόνοια και οι πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας δεν βρίσκονταν στο επίκεντρο της πολιτικής του.
5. Οι αγρότες δεν γνώρισαν το υποτιθέμενο αναπτυξιακό θαύμα.
Η αγροτική οικονομία παρουσίασε χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο, ενώ περιορίστηκε και η συμμετοχή των αγροτικών προϊόντων στις συνολικές εξαγωγές.
Η περιφέρεια και οι παραγωγοί δεν έγιναν ξαφνικά οι πρωταγωνιστές μιας εθνικής οικονομικής απογείωσης.
6. Η φορολογική πολιτική είχε σαφείς κοινωνικούς αποδέκτες.
Το βάρος της φορολογίας έπεφτε δυσανάλογα στα λαϊκά στρώματα, ενώ μεγάλες επιχειρήσεις και οικονομικά ισχυροί παράγοντες απολάμβαναν σημαντικές φορολογικές διευκολύνσεις.
Οι φοροαπαλλαγές και τα προνόμια προς επιχειρηματικούς ομίλους δεν αποτελούσαν εξαίρεση. Ήταν μέρος της οικονομικής φιλοσοφίας του καθεστώτος.
Αυτό ήταν το μοντέλο: περιορισμένα δικαιώματα για τους εργαζομένους, ευνοϊκοί όροι για το μεγάλο κεφάλαιο.
Ανάπτυξη για ποιους και με ποιο τίμημα;
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η ελληνική οικονομία κατέγραψε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης σε ορισμένα χρόνια της επταετίας.
Φυσικά και υπήρξαν περίοδοι οικονομικής μεγέθυνσης. Η οικονομική ιστορία, όμως, δεν επιτρέπει να απομονώνουμε έναν δείκτη και να τον βαφτίζουμε θαύμα.
Η ανάπτυξη πρέπει να εξετάζεται σε συνδυασμό με την κατανομή του πλούτου, την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις, την αγοραστική δύναμη, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα.
Και εδώ η εικόνα γίνεται πολύ λιγότερο κολακευτική για τους νοσταλγούς της δικτατορίας.
Το καθεστώς προσέφερε ευνοϊκό πεδίο δράσης σε ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, διευκολύνοντας επενδυτικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες με όρους που δεν προέκυπταν μέσα από δημοκρατικό διάλογο και κοινωνικό έλεγχο.
Οι εργαζόμενοι δεν είχαν την ελευθερία να διεκδικήσουν αποτελεσματικά τα δικαιώματά τους. Τα συνδικάτα δεν λειτουργούσαν σε συνθήκες ελεύθερης πολιτικής και κοινωνικής δράσης. Η διαπραγματευτική δύναμη της εργασίας ήταν περιορισμένη.
Όταν απαγορεύεις τη διαμαρτυρία, δεν δημιουργείς κοινωνική ειρήνη. Δημιουργείς σιωπή.
Όταν περιορίζεις τα εργασιακά δικαιώματα, δεν εξασφαλίζεις οικονομική αποτελεσματικότητα. Δημιουργείς φθηνότερη και λιγότερο προστατευμένη εργασία.
Και όταν μοιράζεις προνόμια χωρίς δημοκρατική λογοδοσία, δεν οικοδομείς υγιή οικονομία. Ενισχύεις τις εξαρτήσεις και την οικονομική ισχύ των ημετέρων.
Η μεγαλύτερη χρεοκοπία ήταν πολιτική και εθνική
Η οικονομική αποτίμηση της επταετίας δεν μπορεί να αποκοπεί από το μεγαλύτερο ιστορικό της έγκλημα.
Την Κύπρο.
Η πολιτική της δικτατορίας και η δράση της χουντικής ηγεσίας συνέβαλαν καθοριστικά στην πορεία προς το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 και την τουρκική εισβολή που ακολούθησε.
Η τραγωδία της Κύπρου, οι νεκροί, οι αγνοούμενοι, οι πρόσφυγες και η συνεχιζόμενη κατοχή αποτελούν το βαρύτερο ιστορικό αποτύπωμα του καθεστώτος.
Κανένα οικονομικό γράφημα, κανένας δείκτης ανάπτυξης και καμία νοσταλγική αναφορά δεν μπορεί να σβήσει αυτή την ευθύνη.
Η νοσταλγία της χούντας είναι νοσταλγία της ατιμωρησίας
Γιατί, λοιπόν, επανέρχεται τόσο συχνά η φράση «επί χούντας περνούσαμε καλύτερα»;
Επειδή η συλλογική μνήμη είναι πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Επειδή κάποιοι επιθυμούν μια κοινωνία που θα συγχέει την τάξη με την καταστολή, την ασφάλεια με τον φόβο και την οικονομική ανάπτυξη με τα κέρδη των ισχυρών.
Επειδή είναι ευκολότερο να εξωραΐζεις ένα αυταρχικό καθεστώς όταν δεν μιλάς για τα βασανιστήρια, τις φυλακές, τη λογοκρισία, την οικονομική διαπλοκή και τις εθνικές καταστροφές του.
Η ιστορική μνήμη, όμως, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση δημοκρατικής επιβίωσης.
Η επέτειος του Πολυτεχνείου δεν είναι μια τυπική ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι υπενθύμιση ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται, ότι η δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη και ότι ο αυταρχισμός δεν εμφανίζεται πάντα με το πραγματικό του πρόσωπο.
Συχνά εμφανίζεται με το προσωπείο του νοικοκυρέματος, της αποτελεσματικότητας, της εθνικής σωτηρίας και της οικονομικής πειθαρχίας.
Αλλά πίσω από τα μεγάλα λόγια κρύβεται πάντα το ίδιο ερώτημα: ποιος αποφασίζει, ποιος ωφελείται και ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;
Η χούντα δεν έκανε την Ελλάδα ισχυρότερη. Έκανε τη δημοκρατία ανίσχυρη, την κοινωνία φοβισμένη και την οικονομία ευάλωτη.
Και το σημαντικότερο: δεν υπήρξε ποτέ το καθαρό, τίμιο και αποτελεσματικό κράτος που επιχειρούν σήμερα να μας παρουσιάσουν οι πολιτικοί της επίγονοι.
Ήταν ένα καθεστώς βίας, προνομίων, αυθαιρεσίας και ανεξέλεγκτης εξουσίας.
Ας το θυμόμαστε, λοιπόν, κάθε φορά που κάποιος επιχειρεί να μας πουλήσει το παραμύθι της επταετίας.
Γιατί όταν η ιστορία μετατρέπεται σε νοσταλγικό αφήγημα, η προπαγάνδα έχει ήδη κερδίσει ένα σημαντικό μέρος της μάχης.
Δεν έχουμε ανάγκη από περισσότερη νοσταλγία για τη δικτατορία. Έχουμε ανάγκη από περισσότερη ιστορική γνώση, περισσότερη δημοκρατία και λιγότερη ανοχή στους νοσταλγούς της ανελευθερίας.
Πηγή πληροφοριών Πηγή: Journal of the Hellenic Diaspora Vol 2 -1975-, Permanent URL: hdl.handle.net. Για αναλυτικότερη ενημέρωση στην επισκόπηση του Βασίλη Καρίφη, «Η ελληνική οικονομία κατά τη διάρκεια της δικτατορίας (1967 – 1974)», στο «greekjunda.blogspot.com».imerodromos





















