Ο Μάνος Χατζιδάκις δεν είναι ιδιωτικό κτήμα κανενός
Η άρνηση παραχώρησης άδειας για να ακουστεί ο «Γιάννης ο φονιάς» στη συναυλία του Μανώλη Μητσιά, αφιερωμένη στον Νίκο Γκάτσο, δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επεισόδιο γύρω από τα πνευματικά δικαιώματα ενός μεγάλου δημιουργού.
Είναι ένα γεγονός που προκαλεί, πληγώνει και γεννά ένα πολύ σοβαρό ερώτημα: μέχρι πού φτάνει το νόμιμο δικαίωμα ενός κληρονόμου και από ποιο σημείο αρχίζει η ηθική αυθαιρεσία στη διαχείριση ενός έργου που έχει περάσει προ πολλού στη συλλογική μνήμη;
Ο Γιώργος Χατζιδάκις, γιος και κληρονόμος του Μάνου Χατζιδάκι, διευκρίνισε ότι δεν απαγόρευσε προσωπικά στον Μανώλη Μητσιά να τραγουδήσει το συγκεκριμένο τραγούδι, αλλά ότι η άδεια δεν παραχωρήθηκε στη συγκεκριμένη εταιρεία παραγωγής και για τη συγκεκριμένη σειρά εκδηλώσεων.
Νομικά, αυτή η διευκρίνιση μπορεί να έχει σημασία. Για τον κόσμο, όμως, το αποτέλεσμα παραμένει ακριβώς το ίδιο: ο Μανώλης Μητσιάς βρέθηκε πάνω στη σκηνή και δεν μπόρεσε να τραγουδήσει ένα έργο που, όπως δήλωσε ο ίδιος, γράφτηκε για εκείνον και συνδέθηκε επί μισό αιώνα με τη φωνή του.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει η ουσία.
Δεν μιλάμε για έναν οποιονδήποτε ερμηνευτή που αποφάσισε αυθαίρετα να οικειοποιηθεί το έργο του Μάνου Χατζιδάκι. Μιλάμε για τον Μανώλη Μητσιά, έναν καλλιτέχνη που συνεργάστηκε με τον ίδιο τον συνθέτη και σφράγισε με τη φωνή του μερικά από τα σπουδαιότερα τραγούδια του.
Δεν μιλάμε για μια εκδήλωση αμφίβολης αισθητικής ή για εμπορική κακοποίηση του έργου. Μιλάμε για μια συναυλία αφιερωμένη στον Νίκο Γκάτσο, τον ποιητή που ο ίδιος ο Χατζιδάκις θεωρούσε αναπόσπαστο μέρος της δημιουργικής του πορείας.
Επομένως, το ερώτημα προκύπτει αμείλικτο:
Αν ο Μανώλης Μητσιάς δεν μπορεί να τραγουδήσει τον «Γιάννη τον φονιά» σε μια συναυλία για τον Νίκο Γκάτσο, τότε ποιος μπορεί;
Κανείς δεν αμφισβητεί τα πνευματικά δικαιώματα ούτε τη θεσμική αρμοδιότητα του νόμιμου κληρονόμου. Τα δικαιώματα υπάρχουν και οφείλουν να γίνονται σεβαστά. Δεν αποτελούν, όμως, πιστοποιητικό αλάθητου. Ούτε δίνουν σε κανέναν το ηθικό δικαίωμα να μετατρέπει ένα τεράστιο πολιτιστικό έργο σε περίκλειστη οικογενειακή περιουσία.
Άλλο προστασία και άλλο απαγόρευση.
Άλλο υπεύθυνη διαχείριση μιας κληρονομιάς και άλλο ιδιοκτησιακή αντίληψη απέναντι στη συλλογική μνήμη.
Η Έρη Ρίτσου το διατύπωσε με τρόπο απλό και συγκλονιστικό: ο πατέρας της δεν έγραψε ποίηση για να αποκτήσει εκείνη «προίκα». Ως νόμιμη κάτοχος των δικαιωμάτων του Γιάννη Ρίτσου, αναγνωρίζει ότι το έργο, από τη στιγμή που δημοσιοποιείται, αποκτά τη δική του αυθύπαρκτη ζωή.
Η ίδια ξεκαθάρισε ότι δεν θεωρεί τον εαυτό της «σωματοφύλακα» του έργου του πατέρα της και ότι δεν έχει απαγορεύσει σε κανέναν να το μελοποιήσει ή να το παρουσιάσει θεατρικά, ακόμη και όταν μια προσέγγιση δεν της αρέσει προσωπικά.
Ο Μάνος Χατζιδάκις ανήκει στην οικογένειά του ως άνθρωπος.
Ως δημιουργός, όμως, ανήκει στην Ελλάδα και στον κόσμο.
Είναι εύλογο, λοιπόν, να αναρωτιέται ο πολίτης:
Πώς γίνεται ένα τραγούδι να θεωρείται κατάλληλο για μια διαφημιστική καμπάνια, αλλά να μη βρίσκει θέση σε μια συναυλία όπου συμμετέχει ένας από τους σημαντικότερους ερμηνευτές του;
Δεν είναι η πρώτη φορά που μια απόφαση του Γιώργου Χατζιδάκι προκαλεί τέτοια συζήτηση. Είχε προηγηθεί η αντίδρασή του στην προγραμματισμένη παγκόσμια περιοδεία με έργα του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη, με ερμηνευτές τη Νατάσσα Μποφίλιου και τον Γιάννη Χαρούλη.
Όταν, όμως, παρόμοιες αρνήσεις επαναλαμβάνονται, παύουμε να μιλάμε για μια μεμονωμένη απόφαση. Διαμορφώνεται μια αντίληψη διαχείρισης που κινδυνεύει να απομακρύνει το έργο από τους ανθρώπους για τους οποίους δημιουργήθηκε.
Και αυτή η αντίληψη πρέπει να κριθεί αυστηρά.
Στη συναυλία στο Δίον, ο Μανώλης Μητσιάς αναγκάστηκε να απαγγείλει τον «Γιάννη τον φονιά» αντί να τον τραγουδήσει. Οι θεατές αντέδρασαν έντονα και ενώθηκαν μαζί του, δίνοντας τη δική τους απάντηση.
Και εκεί αποδείχθηκε κάτι πολύ μεγαλύτερο από οποιαδήποτε νομική διατύπωση:
Μπορεί κάποιος να αρνηθεί την άδεια για μια δημόσια εκτέλεση. Δεν μπορεί, όμως, να απαγορεύσει σε έναν λαό να θυμάται, να συγκινείται και να τραγουδά.
Ο Μάνος Χατζιδάκις δεν είναι ιδιωτικό κτήμα κανενός. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογικής μας μνήμης.
Μ.Π.Ν.
Δήμος Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης-«ΝΕΦΕΛΗ»παρουσιάζει μια ξεκαρδιστική κωμωδία «Λεφτά Υπάρχουν!!!»
