Ναι, ήταν κάποτε μια 28η Οκτωβρίου. Και δεν εννοώ μόνο εκείνη τη γνωστή του 1940, αλλά και όλες τις υπόλοιπες όσο ακόμη αυτή η επέτειος διατηρούσε τη δυναμική της. Οταν γεννήθηκα, η μνήμη ήταν ακόμη ζωντανή αφού, από την κήρυξη του πολέμου, είχαν περάσει όσα περίπου χρόνια έχουν περάσει από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας έως σήμερα (δεν είμαι βέβαια σίγουρη αν ο χρόνος, εκείνες τις εποχές, είχε την ίδια διάσταση). Και όσο μεγάλωνα, κάθε χρόνο τέτοια μέρα, δεν ήταν μόνο οι σημαίες στα μπαλκόνια.
Ηταν οι διηγήσεις, οι αναμνήσεις, οι αναφορές, κάτι φωτογραφίες που έβγαιναν από τα συρτάρια και στις οποίες τα πρόσωπα ήταν ακόμη αναγνωρίσιμα, το ραδιόφωνο που έπαιζε εμβατήρια και μετέδιδε εκπομπές με ατέλειωτες ομιλίες για το έπος του ’40. Επίσης, εκείνες τις ημέρες, έβγαιναν στους κινηματογράφους και οι ελληνικές ταινίες που είχαν σχέση με τη 28η Οκτωβρίου. Μα ένα «ΟΧΙ», ένα «Κονσέρτο για πολυβόλα», ένα «Αυτοί που μίλησαν με τον θάνατο» θα το βλέπαμε (ένα μήνα δυσκολευόμουν να κοιμηθώ διότι φοβόμουν μη δω στον ύπνο μου τη σκηνή που ο Χρόνης Εξαρχάκος, αφού δεν άντεξε τα βασανιστήρια της Γκεστάπο, πρόδωσε τους συντρόφους του και ύστερα αυτοκτόνησε).
Ε, μετά ήρθε η τηλεόραση, κάποια 28η Οκτωβρίου (την τελευταία της Χούντας, λίγο πριν από το Πολυτεχνείο) είδαμε σε ζωντανή μετάδοση τη συναυλία της Μαρινέλλας στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά με τα τραγούδια από το άλμπουμ «Αλβανία», στην πρώτη επέτειο της Μεταπολίτευσης τραγουδούσαμε στη σχολική γιορτή αντάρτικα, οι ταινίες που αναφέρω παραπάνω εγκαταστάθηκαν στις μικρές μας οθόνες, γίνονταν ωραία αφιερώματα, τα είδαμε, τα ξαναείδαμε, γνωρίσαμε και κάποιες εναλλακτικές κινηματογραφικές εκδοχές του έπους όπως τον «Ουρανό» του Τάκη Κανελλόπουλου. Και μετά περάσαμε στην εποχή της λήθης.
Οι σημαίες άρχισαν σιγά σιγά να υποστέλλονται, ταινίες δεν γυρίζονται πια, ο Κώστας Καρράς δεν χρειάστηκε να ξαναβάψει τα μαλλιά του ξανθά για να υποδυθεί τον γερμανό αξιωματικό, τα σίριαλ με θέμα τον πόλεμο και την Κατοχή που κάποτε έσκιζαν (θα ξεχάσω εγώ τον «Αγνωστο Πόλεμο» ή τη «Μαρίνα Αυγέρη» με την Καρέζη;) δεν φτουράνε πια, πριν από έξι χρόνια που κάναμε ένα θέμα στα «ΝΕΑ» με μαρτυρίες από εκείνο το πρωινό της 28ης, τρομάξαμε να βρούμε ανθρώπους που είχαν συνειδητές μνήμες από το 1940, τα κανάλια δεν τροποποιούν πλέον το πρόγραμμά τους λόγω της ημέρας.
Και σήμερα; Τι γίνεται σήμερα; Περίεργα πράγματα. Η 28η Οκτωβρίου ενσωματώθηκε, κατά κάποιον τρόπο, με την 25η Μαρτίου. Σου λέει αυτή την ημέρα τρώμε μπακαλιάρο. Μα την 25η Μαρτίου τρώμε, όχι λόγω εθνικής γιορτής αλλά, επειδή είναι πάντα Σαρακοστή, ως διακοπή της νηστείας λόγω Ευαγγελισμού. Οχι, τρώμε και την 28η Οκτωβρίου, εντάξει, ό,τι πείτε. Τα υπόλοιπα διαδραματίζονται στα σόσιαλ μίντια, συγκρουσιακά και ανερμάτιστα. Οτι το «ΟΧΙ» δεν το είπε ο Μεταξάς αλλά ο ελληνικός λαός, ότι το ΕΑΜ απελευθέρωσε τη χώρα, τελικά το ΚΚΕ ενθάρρυνε ή αποθάρρυνε τους πιστούς του να πολεμήσουν για την πατρίδα; Μπαμ και μπουμ οι κουμπουριές.
Το νόημα μιας επετείου
Τι νόημα έχει άραγε να γιορτάζουμε μια εθνική επέτειο έπειτα από 80, 100 ή 200 χρόνια; Εδώ τα νέα παιδιά τα ρωτάνε τα τηλεοπτικά συνεργεία τι έγινε την 28η Οκτωβρίου, απαντάνε «Είπαμε όχι στους Τούρκους». Είναι φυσικό, ύστερα από τη μεγαλύτερης διάρκειας περίοδο ειρήνης από ιδρύσεως νέου ελληνικού κράτους, η ιστορική μνήμη ενός πολέμου δεν συγκινεί πια. Και όμως, αυτό είναι που έχει σημασία. Μια αφορμή για να πυροδοτηθεί η συγκίνηση. Προσαρμοσμένη στα δεδομένα του σήμερα.
Για παράδειγμα, όπως κάποτε με συγκινούσε η κινηματογραφική αυτοκτονία του Χρόνη Εξαρχάκου, εδώ και χρόνια με συγκινούν εκείνοι οι μαθητές που παρελαύνουν μόνοι τους στα μικρά νησιά. Φέτος, δε, με συγκίνησε η μπάντα του Πολεμικού Ναυτικού που, στην παραλία της Θεσσαλονίκης, έπαιζε τραγούδια του Γιώργου Μαζωνάκη. Και γύρω τραγουδούσε όλος ο κόσμος, κάτι που δεν θα γινόταν αν έπαιζαν εμβατήρια.
tanea.gr
