Ένα νέο σχέδιο “αξιοποίησης” των πωλητηρίων σε κορυφαίους αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία βρίσκεται σε εξέλιξη από το Υπουργείο Πολιτισμού, σύμφωνα με πρόσφατο έγγραφο του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) που αναρτήθηκε στη Διαύγεια. Το σχέδιο προβλέπει τη μίσθωση 21 πωλητηρίων σε ιδιώτες αναδόχους, σε σημεία με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα της χώρας, ανοίγοντας τον δρόμο για πλήρη ιδιωτικοποίηση βασικών λειτουργιών του ΟΔΑΠ.
Το έγγραφο (αρ. πρωτ. 10.11.1025/ΟΔΑΠ/ΓΔ/ΑΤΠΑΠ/23264/9ΞΩ446ΜΖΜ4-ΟΔ7) αφορά την προέγκριση δαπάνης ύψους 8.000€ για «Μελέτη εκτίμησης της μισθωτικής αξίας 21 πωλητηρίων του ΟΔΑΠ». Ωστόσο, η ουσία βρίσκεται στο σκεπτικό της απόφασης: ο ΟΔΑΠ σχεδιάζει να φέρει στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) το «Α’ Πρόγραμμα Αξιοποίησης Πωλητηρίων», ώστε από το 2026 η λειτουργία τους να περάσει σε ιδιώτες, με την καταβολή μηνιαίου μισθώματος.
Τα πωλητήρια που σχεδιάζεται να εκχωρηθούν
Η λίστα που αποκαλύπτεται αφορά τα πιο κερδοφόρα και επισκέψιμα σημεία της χώρας:
Ακρόπολη,
Αρχαία Αγορά,
Ολυμπιείο,
Σούνιο,
Κνωσός,
Αρχαία Ολυμπία,
Δελφοί,
Ακρωτήρι Θήρας,
Μυκήνες,
Επίδαυρος,
Βεργίνα,
Ρόδος (Παλιά Πόλη & Παλάτι Μεγάλου Μαγίστρου),
Ρέθυμνο (Λότζια),
Κέρκυρα (Παλαιό Φρούριο),
Χανιά (Αρχαιολογικό Μουσείο & Παλιά Πόλη),
Μπεή Χαμάμ Θεσσαλονίκης,
Ανάκτορο Αιγών.
Δεν περιλαμβάνονται μικρά ή περιφερειακά μουσεία με χαμηλά έσοδα, καθώς δεν είναι “ελκυστικά” για τον ιδιωτικό τομέα.
Ένα μοντέλο που εφαρμόζεται ήδη
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο ΟΔΑΠ εκχωρεί λειτουργίες σε ιδιώτες. Τα τελευταία 4 χρόνια λειτουργεί ιδιωτικό πωλητήριο στα πρώην Ανθοπωλεία της Βουλής με συνολική δαπάνη 500.000€, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες ο ίδιος ανάδοχος διαχειρίζεται και το πωλητήριο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου — το οποίο πλέον δεν υπάγεται στον ΟΔΑΠ μετά τη μετατροπή του Μουσείου σε ΝΠΔΔ.
Το παράδοξο:
ο ιδιώτης διαχειρίζεται τον χώρο, αλλά πληρώνεται από το Δημόσιο.
Υποστελέχωση και “λύσεις” ιδιωτικοποίησης
Ο ΟΔΑΠ, ο διάδοχος του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων (ΤΑΠ), αντιμετωπίζει χρόνια υποστελέχωση. Παρότι διαχειρίζεται περίπου 40 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, οι πόροι δεν κατευθύνονται στην πρόσληψη μόνιμου προσωπικού αλλά σε εργολαβίες και αναδόχους. Έτσι, λειτουργίες όπως:
μισθοδοσία,
καθαριότητα,
εισιτήρια,
λειτουργία πωλητηρίων
έχουν ήδη περάσει σε ιδιωτικές εταιρείες, με αποτέλεσμα εργαζόμενοι σε κρατικούς χώρους να πληρώνονται από ιδιώτη και όχι από τον φορέα που εποπτεύει το μνημείο.
Εξετάζεται και η ίδρυση Ανώνυμης Εταιρείας
Σύμφωνα με πληροφορίες, βρίσκεται υπό διερεύνηση ακόμη και η σύσταση Α.Ε. εντός του ΟΔΑΠ, με στόχο να διαχειρίζεται αποκλειστικά τα “κερδοφόρα” τμήματα. Πρόκειται για πρότυπο που παραπέμπει σε πιο επιθετικά μοντέλα ιδιωτικοποίησης, όπου τα δημόσια έσοδα αποσπώνται από τον κεντρικό φορέα και περνούν σε εταιρικό σχήμα.
Τι σημαίνει αυτό για την Πολιτιστική Κληρονομιά
Το ΤΑΠ/ΟΔΑΠ αποτελεί τον βασικό οικονομικό πυλώνα της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Εξασφαλίζει τα έσοδα από εισιτήρια και πωλητήρια, τα οποία επιστρέφουν στα μνημεία. Με τη συστηματική απαξίωση του Οργανισμού, διαμορφώνεται ένα αφήγημα “ανικανότητας” που στη συνέχεια χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την εκχώρηση των λειτουργιών σε ιδιώτες.
Το 2023 ο ίδιος φορέας εισηγήθηκε τις πρωτοφανείς αυξήσεις εισιτηρίων που εκτόξευσαν το κόστος επίσκεψης στην Ακρόπολη, ενώ θέσπισε και το προνόμιο των 5.000€ για ιδιωτικές επισκέψεις μικρών ομάδων στον Ιερό Βράχο — μια “εμπειρία” κομμένη και ραμμένη για επισκέπτες με πολύ υψηλά εισοδήματα.
Ένα ευρύτερο, σταδιακό σχέδιο
Η πρόσφατη υπόθεση των «τραπεζωμάτων» σε 19 αρχαιολογικούς χώρους, η παραχώρηση υπηρεσιών σε εργολαβίες και τώρα το πρώτο “πακέτο” πωλητηρίων που οδεύει προς ιδιώτες, δείχνουν πως βρισκόμαστε μπροστά σε μια πιο συστηματική μεταβολή του τρόπου λειτουργίας του ΟΔΑΠ και της σχέσης του Δημοσίου με την Πολιτιστική Κληρονομιά.
Εν ολίγοις
Πρόκειται για εξέλιξη με σημαντικές προεκτάσεις, καθώς τα πωλητήρια των μεγάλων αρχαιολογικών χώρων αποτελούν παραδοσιακά βασική πηγή εσόδων που στηρίζει το σύνολο της αρχαιολογικής προστασίας. Η εκχώρησή τους σε ιδιώτες μεταβάλλει ριζικά αυτό το μοντέλο, μεταφέροντας κρίσιμες λειτουργίες από τον δημόσιο στον επιχειρηματικό τομέα, με άγνωστες ακόμη συνέπειες για το μέλλον της πολιτιστικής πολιτικής στη χώρα.
Μ.Π.Ν.
Οι Αγωνιστές του ’73: Τότε και Τώρα – Η Αλήθεια Πίσω από τις Διαδρομές τους
