Το φτωχότερο 20% δίνει πάνω από τον μισό μισθό σε φαΐ και ενοίκιο

Το μισό μήνα, ένα ελληνικό νοικοκυριό δίνει πλέον πάνω από 1.414,60 ευρώ μόνο για να καλύψει τις τρέχουσες αγορές του, από τρόφιμα μέχρι λογαριασμούς. Είναι το μέσο διάμεσο ποσό που κατέγραψε η Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2025 της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), σε δείγμα 5.540 ιδιωτικών νοικοκυριών σε όλη τη Χώρα. Η μέση ετήσια δαπάνη ανήλθε σε 21.842,40 ευρώ, αύξηση 5,5% σε σχέση με το 2024, όμως σε σταθερές τιμές, δηλαδή αφού αφαιρεθεί η επίδραση του πληθωρισμού που το 2025 ήταν 2,59%, η πραγματική αύξηση περιορίζεται στο 2,9%.

Το πιο ανατρεπτικό στοιχείο της έρευνας δεν είναι η φετινή άνοδος, αλλά η σύγκριση με το παρελθόν: η μέση μηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών το 2025, στα 1.820,20 ευρώ, παραμένει κατά 12,0% χαμηλότερη από το αντίστοιχο ποσό του 2008, στα 2.067,62 ευρώ, χωρίς καν να ληφθεί υπόψη η απόσταση δεκαεπτά ετών πληθωρισμού. Σε σχέση με το 2020, έτος της χαμηλότερης καταγεγραμμένης δαπάνης λόγω πανδημίας, η αύξηση είναι 39,0%, συνέχεια της ανοδικής πορείας που είχε καταγράψει και η αντίστοιχη έρευνα του προηγούμενου έτους.

Το ενοίκιο τρώει το ένα τρίτο του μισθού για όσους νοικιάζουν

Τα νοικοκυριά που μένουν σε ενοικιαζόμενη κατοικία δίνουν, κατά μέσο όρο, το 23,4% ολόκληρου του μηνιαίου προϋπολογισμού τους για τη στέγαση, εκ των οποίων το 17,3% αφορά αποκλειστικά την καταβολή ενοικίου. Στο σύνολο των νοικοκυριών, η στέγαση απορροφά το 14,7% της δαπάνης, ποσό που αυξήθηκε 8,3% μέσα σε έναν χρόνο, δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση μετά τα διαρκή αγαθά. Η μέση μηνιαία δαπάνη για στέγαση διαμορφώθηκε στα 268,12 ευρώ, από 247,51 ευρώ το 2024.

Η επιβάρυνση δεν κατανέμεται εξίσου. Στο φτωχότερο 20% του πληθυσμού, οι δαπάνες για είδη διατροφής και στέγαση μαζί απορροφούν το 54,4% ολόκληρου του προϋπολογισμού, ενώ στο πλουσιότερο 20% το αντίστοιχο μερίδιο πέφτει στο 34,5%. Τα φτωχά νοικοκυριά, όσα δηλαδή έχουν δαπάνη κάτω από το 60% της διάμεσης ισοδύναμης δαπάνης του πληθυσμού, δίνουν το 31,9% του προϋπολογισμού τους σε διατροφή, έναντι 19,5% για τα μη φτωχά.

Η απόσταση ανάμεσα σε φτωχούς και πλούσιους παραμένει ίδια

Το μερίδιο της μέσης δαπάνης του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού είναι 5,78 φορές μεγαλύτερο από το αντίστοιχο του φτωχότερου 20%, οριακά κάτω από το 5,68 του 2024. Ο δείκτης μειώνεται στο 4,52 όταν συνυπολογιστούν και οι τεκμαρτές δαπάνες, δηλαδή αγαθά που το νοικοκυριό παρήγαγε ή έλαβε χωρίς χρηματική συναλλαγή. Η μέση δαπάνη των φτωχών νοικοκυριών αντιστοιχεί μόλις στο 32,1% της δαπάνης των μη φτωχών.

Τα μονομελή νοικοκυριά με μέλος ηλικίας 65 ετών και άνω δαπανούν το 45,6% της μέσης δαπάνης της Χώρας, ενώ ένα ζευγάρι με δύο παιδιά έως 16 ετών δαπανά το 149,8%. Η υψηλότερη δαπάνη καταγράφεται σε νοικοκυριά με υπεύθυνο ηλικίας 35 έως 44 ετών, στο 133,3% του μέσου όρου, ενώ η χαμηλότερη σε όσα έχουν υπεύθυνο 75 ετών και άνω, στο 55,6%. Οι διαφορές είναι ακόμη εντονότερες ανάλογα με την επαγγελματική κατάσταση: ένας αυτοαπασχολούμενος με προσωπικό δαπανά το 217,9% της μέσης δαπάνης, ενώ ένα νοικοκυριό με υπεύθυνο οικονομικά μη ενεργό ή άνεργο δαπανά το 68,6%.

Η Αττική δαπανά κατά 40% περισσότερο από τη Στερεά Ελλάδα

Η υψηλότερη μέση ετήσια δαπάνη καταγράφηκε στην Περιφέρεια Αττικής, στα 24.981,36 ευρώ, και η χαμηλότερη στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, στα 16.475,52 ευρώ.

Η Περιφέρεια Πελοποννήσου κινήθηκε στο 85,6% της μέσης δαπάνης της Χώρας, χαμηλότερα δηλαδή από τον εθνικό μέσο όρο, σε αντίθεση με περιφέρειες όπως η Κεντρική Μακεδονία (97,8%) ή τα Ιόνια Νησιά (97,6%). Τα νοικοκυριά σε αστικές περιοχές δαπανούν κατά μέσο όρο 1.892,86 ευρώ τον μήνα, έναντι 1.386,11 ευρώ στις αγροτικές περιοχές, διαφορά 26,8%.

Τι πληρώνεται φέτος για τη στέγαση

Η πίεση στα ενοίκια βρίσκεται αυτές τις εβδομάδες και στο επίκεντρο διοικητικών προθεσμιών. Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) έχει ορίσει προθεσμία έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026 για τη διόρθωση λαθών ή παραλείψεων στις δηλώσεις ενοικίου κύριας κατοικίας και φοιτητικής στέγης, προϋπόθεση για περίπου ένα εκατομμύριο μισθωτές ώστε να διεκδικήσουν την επιδότηση ενοικίου έως 800 ευρώ, προσαυξημένη κατά 50 ευρώ ανά εξαρτώμενο τέκνο. Όσοι δεν προχωρήσουν στη διόρθωση χάνουν την επιδότηση, ενώ σε περίπτωση ανακριβούς δήλωσης αποκλείονται από αυτήν για τρία έτη. Παράλληλα, ο Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ) καταβάλλει εντός Σεπτεμβρίου το επίδομα στέγασης σε όσους πληρούν τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.

Το 36,6% των ελληνικών νοικοκυριών χρησιμοποιεί καλοριφέρ πετρελαίου για θέρμανση και το 18,6% φυσικό αέριο, ενώ η μέση μηνιαία κατανάλωση φυσικού αερίου αυξήθηκε 17,2% και του υγραερίου 15,2% σε σχέση με το 2024. Το 78,9% των νοικοκυριών διαθέτει κλιματιστικό, όμως το 17,0% παραμένει χωρίς καμία συσκευή ψύξης.