Eπτά διαφορετικές επιλογές έχουν στη διάθεσή τους χιλιάδες ασφαλισμένοι που πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση, αλλά δεν έχουν συμπληρώσει τα απαιτούμενα 15 χρόνια ασφάλισης. Από την αναζήτηση χαμένων ενσήμων και την εξαγορά πλασματικών ετών μέχρι την προαιρετική ασφάλιση με κάλυψη των εισφορών από τη ΔΥΠΑ, η νομοθεσία προβλέπει λύσεις για όσους έχουν μείνει εκτός αγοράς εργασίας και κινδυνεύουν να φτάσουν στο όριο ηλικίας χωρίς να θεμελιώνουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Σύμφωνα με τον δικηγόρο και εργατολόγο Διονύση Ρίζο, το σημαντικότερο είναι ο ενδιαφερόμενος να εξετάσει εγκαίρως τις διαθέσιμες επιλογές, καθώς ορισμένες παρέχονται χωρίς οικονομική επιβάρυνση, άλλες απαιτούν καταβολή εισφορών, ενώ κάποιες προϋποθέτουν συγκεκριμένο χρόνο πρόσφατης ασφάλισης.
Για τη χορήγηση πλήρους σύνταξης γήρατος στα 67 απαιτούνται κατά κανόνα τουλάχιστον 4.500 ημέρες ασφάλισης, δηλαδή 15 έτη. Ωστόσο, ακόμη και όσοι διαθέτουν 10, 11 ή 12 χρόνια μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να συμπληρώσουν τον χρόνο που τους λείπει.
1. Ελεγχος ιστορικού
Η πρώτη κίνηση είναι ο έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού στον e-ΕΦΚΑ. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν εμφανίζονται μήνες ή χρόνια ασφάλισης, παρότι έχουν καταβληθεί εισφορές. Μπορούν να αναζητηθούν ένσημα που είχαν αγοραστεί αλλά δεν επικολλήθηκαν, χρόνος από χαμένα ασφαλιστικά βιβλιάρια, εισφορές σε διαφορετικούς πρώην φορείς και περίοδοι ασφάλισης στον πρώην ΟΓΑ. Ακόμη και εργασία που δεν δηλώθηκε από τον εργοδότη μπορεί να αναγνωριστεί κατόπιν αίτησης, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και δεν έχει επέλθει παραγραφή. Επίσης, μπορεί να συνυπολογιστεί και χρόνος εργασίας σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης ή σε κράτη με διμερείς συμβάσεις κοινωνικής ασφάλισης.
2. Προαιρετική ασφάλιση
Το άρθρο 53, παράγραφος 2 του νόμου 4921/2022 επιτρέπει σε ασφαλισμένους που έχουν υποβάλει αίτηση συνταξιοδότησης να συμπληρώσουν έως τρία χρόνια ασφάλισης που τους λείπουν. Απαραίτητες προϋποθέσεις είναι:
- Να έχει υποβληθεί αίτηση σύνταξης και να έχει διακοπεί η υποχρεωτική ασφάλιση.
- Να υπολείπονται έως τρία χρόνια για τη θεμελίωση του δικαιώματος.
- Να υπάρχουν τουλάχιστον 500 ημέρες υποχρεωτικής ασφάλισης για μισθωτούς ή 20 μήνες για μη μισθωτούς μέσα στην τελευταία πενταετία.
Δεν απαιτείται εξέταση από υγειονομική επιτροπή, ενώ ο χρόνος υπολογίζεται από την ημερομηνία της αίτησης συνταξιοδότησης. Ο μισθωτός καταβάλλει ολόκληρη την εισφορά κύριας σύνταξης, δηλαδή εργατικό και εργοδοτικό μέρος, με βάση τον μέσο όρο αποδοχών του τελευταίου δωδεκαμήνου και με ελάχιστη βάση τον κατώτατο μισθό. Η δυνατότητα ισχύει και για ασφαλισμένους του πρώην ΟΓΑ και του Δημοσίου.
3. Γενική ασφάλιση
Οσοι δεν διαθέτουν τις 500 ημέρες της τελευταίας πενταετίας μπορούν να εξετάσουν τη γενική προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης, χωρίς ανώτατο χρονικό όριο. Απαιτούνται εναλλακτικά:
- 3.000 ημέρες ή 10 χρόνια υποχρεωτικής ασφάλισης οποτεδήποτε, χωρίς προθεσμία αίτησης.
- 1.500 ημέρες ή πέντε χρόνια, από τις οποίες 300 ημέρες στην τελευταία πενταετία, με αίτηση εντός 12 μηνών από τη διακοπή της ασφάλισης.
Απαιτείται γνωμάτευση υγειονομικής επιτροπής ότι η αναπηρία δεν υπερβαίνει το 66,6%. Για πρώην αυτοαπασχολουμένους και αγρότες απαιτούνται εξόφληση ή ενεργή ρύθμιση ασφαλιστικών οφειλών. Η ασφάλιση ξεκινά από την αίτηση, χωρίς αναδρομική ισχύ. Αν οι εισφορές παραμείνουν απλήρωτες για περισσότερα από δύο χρόνια, το δικαίωμα χάνεται, ενώ επιτρέπονται έως τρεις υπαγωγές συνολικά.
4. Εισφορές ΔΥΠΑ
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η δυνατότητα προαιρετικής ασφάλισης μακροχρόνια ανέργων με κάλυψη των εισφορών από τη ΔΥΠΑ. Η υπαγωγή επιτρέπεται το νωρίτερο πέντε χρόνια πριν από το όριο πλήρους συνταξιοδότησης. Επομένως, όταν το όριο είναι τα 67 έτη, η ένταξη μπορεί να γίνει από τα 62. Βασική προϋπόθεση είναι ο άνεργος να έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 3.000 ημέρες ασφάλισης, δηλαδή 10 χρόνια. Παράλληλα, απαιτούνται 12 συνεχείς μήνες εγγεγραμμένης ανεργίας, ενεργή ψηφιακή κάρτα ΔΥΠΑ και να υπολείπονται έως πέντε χρόνια για την πλήρη σύνταξη, με την επιφύλαξη των λοιπών ασφαλιστικών προϋποθέσεων. Η ΔΥΠΑ καλύπτει τις εισφορές κύριας και επικουρικής ασφάλισης, απαλλάσσοντας τον δικαιούχο από το αντίστοιχο κόστος.
5. Εξαγορά χρόνων
Γυναίκες που ασφαλίστηκαν πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993 και διαθέτουν τουλάχιστον 3.600 ημέρες ασφάλισης μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να καλύψουν τις 900 ημέρες που τους λείπουν έως τις 4.500 με αναγνώριση πλασματικού χρόνου. Οι 3.600 ημέρες μπορούν να προέρχονται από πραγματική ή προαιρετική ασφάλιση. Ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς, μπορούν να αναγνωριστούν χρόνοι σπουδών, ανατροφής τέκνων, γονικής άδειας και κενά μεταξύ ασφαλίσεων. Το ανώτατο όριο μπορεί να φτάσει τα επτά χρόνια. Το ενδεικτικό ελάχιστο κόστος εξαγοράς, σύμφωνα με τον Δ. Ρίζο, είναι 185 ευρώ τον μήνα αναγνωριζόμενου χρόνου. Η αίτηση υποβάλλεται πριν ή μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης, ενώ μεταγενέστερη αναγνώριση επιτρέπεται για θεμελίωση δικαιώματος.
6. Συμπλήρωση με εργασία
Η μισθωτή εργασία αποτελεί ακόμη έναν τρόπο συμπλήρωσης του χρόνου ασφάλισης. Η πλήρης απασχόληση αντιστοιχεί κατά κανόνα σε 25 ημέρες ασφάλισης τον μήνα, δηλαδή 300 ημέρες τον χρόνο. Εναλλακτικά, υπάρχει η δυνατότητα πραγματικής αυτοαπασχόλησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του εργατολόγου, η πρώτη ασφαλιστική κατηγορία για το 2026 κοστίζει 250,77 ευρώ μηνιαίως για κύρια σύνταξη και υγεία, συν 10 ευρώ υπέρ ΔΥΠΑ. Ετσι, τρία χρόνια αυτοαπασχόλησης συνεπάγονται περίπου 9.400 ευρώ ασφαλιστικών εισφορών, χωρίς άλλες επαγγελματικές και φορολογικές επιβαρύνσεις.
7. Παροχή ΟΠΕΚΑ
Για όσους δεν μπορούν να συμπληρώσουν τη 15ετία υπάρχει η παροχή ανασφάλιστων υπερηλίκων του ΟΠΕΚΑ, η οποία δεν αποτελεί σύνταξη, αλλά προνοιακή ενίσχυση και ανέρχεται σε 418,95 ευρώ τον μήνα. Απαιτείται ηλικία 67 ετών και τουλάχιστον 15 χρόνια νόμιμης και μόνιμης διαμονής στην Ελλάδα. Για το πλήρες ποσό που θα λάβει ο συνταξιούχος χρειάζονται 35 χρόνια διαμονής, διαφορετικά η παροχή μειώνεται κατά 1/35 για κάθε έτος που λείπει. Το ετήσιο εισοδηματικό όριο είναι 4.320 ευρώ για άγαμο και 8.640 ευρώ για ζευγάρι, ενώ εφαρμόζονται πρόσθετα περιουσιακά και συνταξιοδοτικά κριτήρια.
